68-KÜRESEL AYAKLANMA (2)

                           FRANSA

Proletaryanın devrimci özelliğini kaybettiğinin göstergesi olarak da kabul edilir 68 Paris ayaklanması... “Yerlerde sürünen iktidarı” proletarya diktatörlüğünün partisi Fransa Komünist Partisi (PCF) uzanıp almaz... De Gaulle yanlıları (Gaullistler) bile birdenbire “Devrim, devrim!” diye sokaklara çıkar... Ayaklanan milyonlara rağmen bir ay sonra seçimlerde sağcı Gaullistler yüzde 60 oy oranıyla iktidara gelir...

Fransa solunun köklerinde Paris Komünü’nden de öncesine dayanan direniş kültürü yatar. Küçük sosyalist partiler ve parlamento dışı muhalefet oldukça etkilidir. Bunun yanında klasik Marksistler, Yeni Marksist akımlar, Troçkistler, Maocular, Leninistler ve Operacılar küçük ama militan bir yapı olarak tanınırlar.

Stalinist bir çizgide olan PCF ve Genel Sendikalar Birligi (CGT) özellikle işçiler arasında örgütlüydü. İkinci Dünya Savaşı sırasında Fransız komünistleri “Rezistans hareketi” içinde Fransa’nın işgaline karşı savaşmışlardı. Stalin, Avrupa’yı faşizmden kurtaran lider olarak seviliyordu. Avrupa’nın en yığınsal komünist partisi olması nedeniyle de Ernesto Che Guevara, Simone de Beauvoir, Jean Paul Sartre, gibi isimler PCF’nin yanında yer alıyorlardı. Bu arada güçlü bir anarşist geçmişi olan Ulusal Sendikalar Konfederasyonu (CNT) diğer tüm sol organizasyonları redderken “Doğrudan Eylem”leri esas alıyordu.

1968 yılına doğru Fransa

1967 Kasım’ından başlayarak birçok öğrenci grubu, öğrenim koşullarının düzeltilmesi için, Gaullizmin 5. Cumhuriyetine karşı ayaklanmaya başladı. Artık tepkilerin odağında tutucu toplum, tüketim alışkanlıkları, teknokratizm, öğrenim koşullarının iyileştirilmesi, eğitim ve öğretimin demokratikleştirilmesi ve daha iyi bir ekonomik sistemin getirilmesi yer alıyordu.Öğrenci olaylarının başlamasına kısa bir süre kala çok sayıda sivil polis üniversitelerde görev yapıyordu. Bu durumdan rahatsız olan öğrenciler Paris Üniversitesi’ndeki bu sivil polislerin fotoğraflarını, yürüyüşlerde taşıdı. 14 Şubat’ta Nanterre’deki öğrenci yurdu işgal edildi. Bu sırada Kültür Bakanı’nın, Sinematek Bölüm Başkanı Henri Langlois’i görevden alması üzerine sanat çevrelerinde tepkiler yükseldi. Protestolar sokağa taşındı.

Öğrenci ve işçi hareketleri

Paris’in bir işçi mahallesindeki Nanterre Üniversitesi, yüksek duvarlarla sınırlansa da toplumla iç içeydi.Üniversite öğrencilerinden bazılarının, Paris’teki Amerikan Express binasına yapılan sabotajda sanık olarak tutuklanması üzerine yeniden olaylar başladı. 142 öğrenci hemen bir araya gelerek Üniversite Akademik Meclisi’ni işgal etti.16 Mart 1968 tarihinde yurt yönetmeliğinin değiştirilmesi için 500’ü aşkın öğrenci, eyleme başladı. O dönemde yürürlükteki yasalara göre 21 yaşındaki bayanlar henüz reşit sayılmadığından, yurtlar arası ziyaret yasaktı. Üniversite yönetimi, polisten, akademi meclisinin ve yurtların işgaline son verdirilmesini istedi. 21 Mart gecesi polis üniversiteyi bastı. Çatışmalarda 150 öğrencinin gözaltına alınmasının ardından ertesi günü binlerce öğrenci, yeniden üniversiteyi işgal etti. Polis çaresiz kaldı...Nanterre Üniversitesi’ni işgal eden bu 142 öğrenci “Mart 22” (M22) örgütü’nü kurdu. Kuruluş amacı, ajitasyon ve eylemlere yön vermekti. Bu grup başlangıçta Troçkist LCR (Komünist Devrimciler Ligi) ve anarşistlerden (liderleri Danielh Cohn Bendit) oluştu. Nisan sonuna doğru Maoist bir öğrenci grubu da örgüte katıldı. Bu birliktelik, eylemlere 10 bini aşkın militan öğrenci sağlıyordu. M22 ilk olarak cinsiyet ayrımına dayanan yerleşmeyi ve üniversitelerdeki baskıcı ortamı hedef aldı.

M22 ülke çapında Almanya’da suikasta uğrayan Dutschke’yle dayanışma grevi çağrısı yaptı. Bunun üzerine rektör üniversiteyi yeniden kapattı. Düzenlenen yürüyüşte Bendit “Biz geleceğin kapitalistlerinin soyguncu menajeri olmak istemiyoruz” diye haykırdı. Ertesi gün gazeteler tıpkı Almanya’da olduğu gibi öğrencilere karşı “çeteciler, anarşistler” manşetlerini attı. İlginçtir bu manşetlere PCF de katıldı. Öğrenci toplantılarını “ekstrem solcuların manipülasyonu” olarak gördüğünü açıkladı. PCF’nin yayın organı “L’Humanite” Gençlik Bakanı‘nın Cohn-Bendit’le ilişkisi olduğunu ve 22M hareketine para yardımı yaptığını öne sürdü. Bu iftira ilk değildi...26 Nisan’da PCF Merkez Komite Üyesi Pierre Juquin, Nanterre Üniversitesi’nde öğrencilere “Sizler barışı bozanlar, siz varlıklı anne kuzuları, sizler emekçi çocukların imtihanlara girmesini engelliyorsunuz” diye seslendi. Ancak konuşmasına tepkilerden dolayı, arka kapıdan kaçmak zorunda kaldı. Bu sırada PCF’nin iki numaralı ismi olan Georges Marchais yayımladığı makalesinde “Bu sahte devrimciler enerjiyi boşaltıyor. Çünkü objektif olarak onlar, Gaullistlerin ve tekelci kapitalistlerin çıkarlarına hizmet ediyorlar” diye yazdı...

Kanlı Pazartesi

3 Mayıs 1968 yılında solcu öğrenciler Sorbonne Üniversitesi’ni işgal eder. Yüksekokul Öğretim Üyeleri Sendikası Başkanı Alain Geismar, göstericileri destekleme kararı alır. PCF olayları “küçük burjuva hareketi” olarak değerlendirir. CGT Genel Sekreteri Georges Séguy ise gösterileri desteklemek için yaptığı basın açıklamasında “Cohn- Bendit, kimdir o? Öğrenciler kamuoyunun büyük katılımıyla, işçi sınıfını maceracılığa sevk etmek istemektedir” diye konuşur. 6 Mayıs günü M22, Üniversite Öğrencileri Sendikası ve Üniversite Öğretim Üyeleri Sendikası’nın çağrılarına 50 bini aşkın kişiden destek gelir. 6 Mayıs’ta tekrar yürüyüşler ve mitingler gerçekleşir. 10 bini aşkın yürüyüşçü Paris sokaklarında barikatlar kurmaya başlar. Öğrenciler “Sorbonne bizimdir, Polisler Quartier Latin’den defolsun,Yoldaşlara özgürlük” sloganlarıyla yürümeye başlarlar. Sokaklarda “Enternasyonal” söylenir. Latin Mahallesi’ne döndüklerinde St. Jacques Caddesi’nde polislerin ve İç Savaş Polisi’nin (CRS) sınırsız saldırısına uğrarlar. Kaldırım taşlarını söker, arabaları yakarak barikatlar oluştururlar.Eylemcilerin sokaklardaki arabaları yakmalarına, araba sahipleri ve varlıklı mahalle sakinleri de destek verir. St. Germain Bulvarı kanlı bir savaş alanına döner. Günün sonunda 422 kişi tutuklanır 345 polis yaralanır. Bu tarih, 68 olaylarına “Kanlı Pazartesi” olarak geçer. 13 Mayıs günü tüm Fransa, sokaklardadır. 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana en büyük kitle gösterisi gerçekleştirilir. “10 yıl yeter!” sloganı, yüz binlerin ağzından haykırılır. Konu artık sadece üniversite sorunları değil, iş koşulları, gelecek, toplum, sömürü, üçüncü dünya ülkeleridir. Polis barikatlara saldırır. Çatışmalar gece boyunca sürer. Polis ve özellikle CRS, göstericilere karşı çok sert davranır. Çatışmalar sonunda 367 kişi yaralanır ve 460 kişi de tutuklanır. 14 Mayıs’ta Renault fabrikası başta olmak üzere diğer fabrikalar işgal edilir. Yeniden açılan Sorbonne işgal edilir ve öğrenciler “kurucu meclis” oluşturur. Söz ve denetim, öğrencilerdedir artık...

20 Mayıs’taki genel grev, fabrika işgalleri eşliğinde yaklaşık 9 milyonluk bir kitleye ulaşır. Dansçılardan futbolculara, tezgâhtarlardan gazetecilere kadar herkes grevdedir. 21 Mayıs’ta grevci işçilerin sayısı 4 milyon olurken ertesi gün bu sayı 8 milyona çıkar. 22 Mayıs’ta 10 milyon kişi grevdedir. Artık talepleri “Halk Hükümeti”dir. Aynı gün Daniel Cohn- Bendit “devrimci seyahat”e ıkmak zorunda kalır. Çünkü İçişleri Bakanı, Bendit’in Fransa’da ikamet etmesini yasaklamıştır. 22 Mayıs günü Genaral De Gaulle, adeta Almanya’ya kaçar. De Gaulle, Batı Almanya’da konuşlanan Fransız birliklerin komutanıyla cunta konusunda gizli görüşmeler yaptıktan sonra ülkesine dönüp, 24 Mayıs’ta televizyon ve radyodan ulusa seslenir. Ülkenin “komünist diktatörlük tehdidi altında” olduğunu belirtip, meclisin feshedildiğini, haziran ayında genel seçimlere gidileceğini bildirir. Olayların durmasını, aksi takdirde “olağanüstü hal” ilan edileceğini açıklar. FCF açıklamayı memmuniyetle karşılar. The Economist, 1 Haziran 1968 tarihli sayısında “De Gaulle, devletin dimdik ayakta olduğunu ilan ettiğinde komünistler neredeyse rahatlamış görünüyorlardı.” yorumunu yapar. Aynı gün öğrenci lideri Daniel Cohn- Bendit’in bir yurtdışı gezisinin ardından ülkeye girişi yeniden engellenir. Bunun üzerine öğrenci gösterileri alevlenir ve yine polisle bir dizi çatışma yaşanır. Yürüyüşçüler Paris Borsa Binası’nı ateşe verir. Bu çatışmalar sonunda iki kişi ölür, 500 kişi de yaralanır.25 Mayıs’ta grevci işçilerin sayısı 10 milyonu aşar. Sıkışan hükümet 27 Mayıs’ta sendikalarla masaya oturur. Sendikalar birtakım sınırlı ekonomik kazanımlarla toplantıdan ayrılır. Ancak bu anlaşma bütün fabrikalardaki oylamalarla reddedilir.

Bu döneme şu sloganlar damgasını vurmuştur; -

- Kesinlikle çalışmayın.
- Sendikacılarınız son yüzyıldan kalma!
-Fantezi iktidara!
- Yasaklamak yasaktır!
-Can sıkıntısı karşı devrimdir.
- Devrimciliği yarım bırakan kişiler, kendi mezarlarını kazarlar.
- Gerçekçi olun, olanaksızı talep edin.
- Şefin sana ihtiyacı var, senin ona ihtiyacın yok.
- Tembellik insan hakkıdır!
- Saatin zil sesi seni uyandırıyor. Bu, günün birinci aşağılanmasıdır.